تعریف طب سوزنی Acupuncture

طب سوزنی یک دانش چینی است که از آن برای تشخیص و درمان و پیشگیری و بقاءوارتقائءسلامتی استفاده می شود . واژه Acupuncture از دو کلمه Acus به معنی سوزن و Puncture به معنی سوراخ شدن تشکیل شده است . طب سوزنی در دل طب چینی است ( Chinese medicine ) و طب چینی از سه شاخه تشکیل شده است ،1 طب سوزنی 2– هربال تراپی 3– موکسی باسین . مجموعه آن را TCM می گویند Traditional chinese medicine
طب سوزنی عبارت است از فرو بردن سوزنهای مخصوص به نقاط بخصوصی از بدن به منظور دستیابی به سلامت و ارتقاء آن .

تاریخچه طب سوزنی:

اکثر مدارک در دست مانده بشر نشان می دهد که طب سوزنی حدوداً 5000 سال قدمت دارد .
از گذشته دلایل و مدارک زیادی بر طب سوزنی جمع آوری شده است اما مهمترین آن کتابی است به نام هوانگ دی نی جینگ که حدود 500 سال قبل از میلاد جمع آوری و نوشته شده است . این کتاب به کانون طب مشهور است . اسم طب سوزنی از همان کتاب گرفته شده است و در زبان چینی واژه Jen-Jiu به معنی سوزن گرم است که نشانگر اهمیت حرارت درمانی در طب سوزنی است .
با توجه به گستردگی طب چینی و ظهور طب مدرن در قرن 19 میلادی فرازو نشیبهایی در مسیر این طب رخ داده است به طوری که با نفوذ غرب و تسلط خارجی ها بر چین در قرن 19 شاهد نزول و رکود طب سنتی چینی TCM هستیم ، اما پس ازسال 1949 میلادی که جمهوری خلق چین پایه گذاری شد یک دوره رنسا نس جدید برای TCM شروع شد .
امروزه قدرت و نفوذ طب سوزنی غیر قابل انکاراست و در سرتاسر جهان بیش از هزار دانشکده و انیستیتو در حال آموزش دانشجویان و متخصصان این طب می باشند و بر خلاف انتظارکشور امریکا بزرگترین کشور آموزش دهنده این طب در جهان است .

فلسفه طب چینی :
پایه طب چینی را چندین تئوری فلسفی مستحکم کرده است از جمله تئوری یانگ – یین .

تئوری Yang-Yin :

بر اساس این تئوری تمام پدیده های جهان هستی از دو قسمت متضاد و در عین حال مکمل هم تشکیل شده اند مثل شب و روز – شرق و غرب – بالا و پایین – ماه و خورشید – سرد و گرم و ... بحث جالبی است و بعضاً این متضاد های دو گانه از همدیگر بوجود می آیند در عین حال بطور نسبی هستند یعنی یک ذره هایی از شب در روز وجود دارد و یک ذره هایی از روز در شب ، به طوری که برای فهم موضوع طلوع آفتاب را در نظر بگیرید که به تدریج سهم تاریکی کم و کمتر شده و سهم روشنایی بیشتر و بیشتر می شود و در غروب آفتاب نیز برعکس .
Yang به معنی روشنایی و yin به معنی سایه و تاریکی است و هر فرد نیز در وجودش از این دو نیروی متضاد بهره مند است و اعضای بدن به عنوان یانگ و یین تقسیم بندی شده اند و در حین تضاد ، مکمل هم نیز هستند – مثل کبد کیسه صفرا – طحال و معده – کلیه و مثانه – قلب وروده کوچک در این تئوری تمامی ارگانهای تو خالی Yang و تمامی ارگانهای توپر و پارانشیمی yin تقسیم بندی شده اند .
برای وجود و دوام سلامتی تعادل مابین Yang و yin ضروری است و برای دوام هستی نیز باید نیروهای Yang و yin در عالم هستی متعادل باشند و البته یکی بدون دیگری معنی ندارد – در کنار روز است که شب معنی پیدا می کند .
مسئله مهمی که برای درک تئوری Yang و yin باید درنظربگیریم آن است که هر پدیده ای اعم از Yang یا yin در درون خودش به Yang و yin مجدد تقسیم می شود مثلاً در کل جنس مذکر یانگ است اما در قسمت های مختلف بدن و اعضای آن مجدد تقسیم بندی فوق را داریم مثلاً جلوی بدن yin و پشت بدن Yang است – قسمت سر Yang است و قسمت پاyin و ... Yang و yin همیشه به هم متصل هستند و از هم جدایی پذیر نیستند وقتی Yang و yin از هم جدا شوند پدیده مرگ رخ می دهد .

افزایش یانگ افزایش یین تعادل ما بین یین و یانگ

بی کفایتی یین بی کفایتی یانگ

یین
یانگ

در نهایت اساس دانش Yang – yin شامل موارد زیر می باشد .

1 – تضاد :Yang و yin یک نوع کشمکش با هم دارند مثل گرمی و سردی – گرمی می تواند سردی را از بین ببرد و بر عکس.

2- ارتباط داخلی: Yang و yin یک ارتباط دو طرفه دارند و قابل تفکیک نیستند بدون یین ، یانگ نداریم و بدون یانگ یین نداریم.

3- ارتباط حمایتی مصرفی داخلی: Yang و yinدر مواردی می توانند همدیگر را مصرف کنند .دو جزء یین و یانگ در هیچ پدیده ای فیکس نیستند بلکه در وضعیت های ادامه دار همدیگر را حمایت یا مصرف می کنند مثل غذا که یین می باشد توسط فعالیتهای مختلف وفو نکسیون بدن که Yang می باشد مصرف می شود و Yin کاهش و Yang افزایش می یابد .

4- ارتباط تبدیل داخلی :Yang و yinممکن است به همدیگرتبدیل شوند در هیچ پدیده ای Yang – yin بطور مطلق استاتیک نیستند ، در یک چرخه ممکن است هرکدام ازآنها به دیگری تغییر کند . پس از هرتب بالا ممکن است لرز و افت شدید تب داشته باشیم که این پدیده تغییر شکل داخلی Yang و yin را نشان می دهد .تب یانگ و لرز یین می باشد.

تئوری دائو :

دائو قانون کمال است . این قسمت فلسفه طب چینی را شامل می شود . هر چند درک آن به درک کلی از طب چینی کمک فراوانی می کند ولی در حیطه کاری فیلسوفان قرار دارد .
شکل Tai-Ji تای جی سمبل یین و یانگ است – بخش سفید آن Yang و بخش سیاه آن yin است و همچنان که دیده می شود در ذات هر بخش دوباره یک رنگ متضاد وجود دارد – در داخل سیاهی نقطه سفید و در داخل سفیدی نقطه سیاه وجود دارد – درعین حال هر دو مکمل و تشکیل دهنده یک دایره هستند و بدون هر کدام دایره کامل نخواهیم داشت . .

Fig1. Tai-Ji

انرژی حیاتی یا چی Qi

از تضاد و قطبیت ما بین Yang و yin انرژی حیاتی « چی » به گردش می افتد و Qi انرژی حیاتی است که در همه جای طبیعت جاری است و بصورت حرکات و دگرگونی بروز می کند .
هر فرآیند ویروسه حیاتی ، نمادی از عمل انرژی حیاتی است ، این انرژی در اعضای بدن جمع می شود و در کانالها و مدارهای بدن جاری می شود – رودخانه های باریک و کوچکی که به عنوان Jing و luo نامیده می شوند حاوی انرژی حیاتی Qi هستند که در سرتا سر بدن در حال گردش است .
منشاء نیروی حیاتی سه تاست:

1- انرژی کیهانی که توسط ریه ها از فضا گرفته می شود
منشاء Qi از ریه هاست و بشرآغاز زندگی خاکی خود را بلافاصله بعد از تولد با ریه ها و دم عمیق و گریه به شکل بازدم عمیق شروع می کند و هر نوزادی اگر نتواند اولین دم و بازدم خود را قوی آغاز کند ممکن است از این انرژی حیاتی بهره کمی برده باشد و کم توان باشد .مثل نوزادان با فلج مغزی ( C.P ) .
ریه ها را چی بزرگ یا Yang Qi گویند به آن چی جمع کننده نیز گویند .

2- خوردنی ها و اشامیدنیها

دومین منشاء انرژی حیاتی انواع غذاها و خوردنی هاست که به عنوان چی غذایی نامیده می شود ، بدن طی فرایند گوارش از غذای خورده شده انرژی استخراج می کند

3- انرژی وراثتی:
سومین انرژی است که از والدین به ارث می رسد و در کلیه ها متمرکز می شود و بیشترین نقش را در تکامل فرد دارد و Qi Original نامیده مس شود . این 3 انرژی حیاتی با هم ترکیب شده و کل انرژی حیاتی را که در رودخانه های کوچک بدن جاری است تشکیل می دهند و مجموعا انرژی حیاتی خالص یا انرژی حیاتی Jing نامیده می شود .بعضی از مکاتب طب چینی به انرژی چهارم نیز عقیده دارند و ان انرژی جنس مخالف است یعنی دو جنس زن ومرد از هم انرژی می گیرند

در نهایت Qi خالص به دو نوع Qi تغذیه دهنده و Qi دفاعی تشکیل می شود . که هر کدام وظایف خاص خود را دارند . چی تغذیه دهنده به کل بدن و سلولهای ان غذا می رساند و چی دفاعی در مقابل تهاجم انواع یاتوژن ها به بدن دفاع می کند

تئوری 5 عنصر :

چینی ها نیز مثل ایرانیان پایه و اساس و ارکان جهان هستی را وابسته به عناصر می دانستند . در طب سنتی ایران به 4 عنصر که ارکان اصلی تشکیل دهنده هستی اند اعتقاد وجود دارد ( آب و خاک ، آتش و هوا ) اما چینی ها به 5 عنصر به عنوان ارکان هستی اعتقاد دارند که این 5 عنصر چرخه ای را تشکیل می دهند که انرژی در این چرخه ها جاری است و هر عنصری ، اولین عنصر ما بعد خود را تقویت می کند و دومین عنصر ما بعد خود را تضعیف می کند .

5 عنصر چینی ها از چوب – آتش – خاک – فلز – آب تشکیل شده است . مثلا چوب و هیزم آتش را شعله ور می کند ، آتش به عنوان گرمی مثل خورشید زمین را بارور می کند و زمین محصول می دهد ، خاک هر قدر بیشتر باشد فلزات در آن بیشتر است و فلز هر کجا باشد آب در آنجا فراوان است و آب مایع رشد درخت و تولید چوب است و این چرخه بدین شکل دوام دارد . توالی این چرخه را Sheng گویند . اما آب آتش را خاموش می کند و آتش فلز را ذوب می کند و فلز مخرب چوب است مثل اره که درخت ها را قطع می کند و چوب خورنده خاک و پوشاننده سطح خاک است بطوری که ریشه های درختان و گیاهان خاک را KO می گویند .

هر کدام از این عناصر پنجگانه متعلق به یک ارگان توپر و یک ارگان تو خالی است مثلا چوب متعلق به کبد و کیسه صفرا است و آتش متعلق به قلب و روده کوچک . هر کدام از عناصر مزه خاص و ارگان حسی خاصی دارند و بافت های مختلفی را تحت اراده دارد که در جدول شماره بطور کلی آورده شده است .

در TCM فنوتیب افراد بر اساس عناصر پنجگانه به ترتیب زیر طبقه بندی می شوند :

1 ) افرادی که عنصر چوب در آنها غلبه دارد :
رنگ مایل به سبز – قد بلند – شانه های پهن که با صفراوی ها در طب سنتی ایران مطابقت دارد

2 ) افرادی که عنصر آتش در آنها غالب است :
رنگ سرخ – دست و پا کوچک – شانه و شکم مدور و افراد فعال هستند که با دموی ها در طب سنتی ایران مطابقت دارد

3 ) افرادی که عنصر خاک غالب است :
رنگ زرد – سر بزرگ – شکم و صورت گرد – شانه ها گوشت دار و عموما افراد آرام و با ثباتی هستند با بلغمی ها مطابقت دارد

4 ) افرادی که عنصر فلز غالب است :
رنگ سفید – سر کوچک – شانه ها تنگ – دست و پا کوچک که با سوداوی ها در طب سنتی ایران مطابقت دارد

5 ) افرادی که عنصر آب غالب است :
رنگ مایل به سیاه و تیره – سر بزرگ – شانه ها تنگ – شکم بزرگ – ستون فقرات بلند تر از طبیعی و پر تحرک هستند .

دانش ما در مورد 5 عنصر شامل موارد زیر است :

1 – طبقه بندی پدیده های مختلف در TCM
با استفاده از چرخه 5 عنصربیماری ها و اکثر فرایندهای TCM طبقه بندی می شود

2 – Interpromoting تقویت در مسیر چرخه Sheng
هر عنصر عنصر ما بعد خود را تقویت می کندو هر ارگان ارگان ما بعد خود را تقویت می کند مثلا کبد تقویت کننده قلب است و به عبارتی می توان ضعف قلب را با تقویت کبد درمان کرد و همچنین قلب تقویت کننده طحال.طحال تقویت کننده ریه. ریه تقویت کننده کلیه.و کلیه تقویت کننده کبد است.

3 – Interacting تقابل در مسیر چرخه KO یا Restriction
انرژی های بدن مثل کفه ترازو عمل می کنند هرگاه یکی بیشتر بشود دیگری کمتر میشود.و بدین شکل ارگانها همدیگررا کنترل می کنند.تا زمانی که بدن متعدل است ا ین کفه ها میزان هستند و در حقیقت انرژی این 5 عنصر طوری متعا دل است که ترازو همیشه میزان است. در صورت خروج از تعادل بیماری بروز می کند. Interacting نیروی است که مانع خارج شدن این نیرو ها می شود

4 – Overacting غلبه در مسیر چرخه KO که غیر طبیعی است و بیماری زاست بدین معنی که اگر عنصر چوب هایبر اکتیو شود باعث سرکوب وغلبه بر طحال می شود انرژی طحال افت می کند و دیگر نمی تواند تعادل انرژی را برقرار کند و عدم تعادل منجر به بیماری می شودلذا بعضی مواقع برای درمان بیماری طحال انرژی کبد را متعادل می کنیم.

5 – Counteracting غلبه معکوس چرخه KO که غیر طبیعی است و بیماری زاست در مثال بالا گاهی طحال هایبر اکتیو می شود و کبد را سرکوب می کند که به ان غلبه معکوس گویند و برای درمان ممکن است انرزی کبد را متعادل کنیم

در مبحث طبقه بندی پدیده ها موارد مختلفی مثل طبقه بندی استاندارد – روش طبقه بندی – طبقه بندی پدیده های طبیعی و طبقه بندی ارگانهای بدن و بافت ها مورد بحث قرار می گیرد .
که در اینجا طبقه بندی ارگانهای بدن و بافت ها در جدول زیر آورده شده است :

Emotion Tissue Sense organ Fu organ Zangz organ Element
Anger Tangue eye GB liver Wood
Joy Vessel Tongue Si Heart Fire
Thinking Muscle Moth St Spleen Earth
Sadness Skin Nose Li Lang Metal
Fear Bone Ear UB Kidney Water

Over – Restriction : یک پدیده غیر طبیعی است به این معنی که در چرخه 5 عنصر بطور طبیعی آتش ، فلزرا کنترل می کند و آنها در تعادل بسر می برند اما در دو صورت این حالت Restriction به Over – Restriction تبدیل می شود .

1 – عنصر فلز بسیار ضعیف باشد .
2 - عنصر آتش بسیار قوی باشد .
Reverse – Restriction : عکس پدیده Over – Restriction می باشد و غلبه معکوس شده است این بار عنصرآتش نتوانسته است فلز را کنترل کند و فلز بر آتش غلبه کرده است و این نیز به دو صورت است .

1 – یا عنصر آتش بسیار ضعیف شده است
2 – یا عنصر فلز بسیار قوی شده است

با توجه به این که اکثر پدیده ها و بیماریها توسط تئوری 5 عنصر قابل توجیه است و از طرفی طبقه بندی پدیده ها بر اساس تئوری 5 عنصر می باشد لذا هر نوع بیماری مثلاً در قلب و عروق ابتدا مربوط به عنصر آتش می باشد ، یعنی اگر عنصر آتش از تعادل خارج شود ممکن است منجربه بیماریهای مربوط به کانال قلب بشود ، لذا درک تداخلا ت مختلف عناصر پنجگانه برای درک باتوژنز بیماریها ضروری است – اگر بیماری قلبی داشته باشیم ، یا ناشی از افزایش انرژی کانال قلب است یا ناشی از کاهش که در هر صورت با Over – Restriction یا Reverse – Restriction قابل توجیه است .

کاربرد تئوری 5 عنصر در TCM چیست ؟

تئوری 5 عنصر :
1 – فونکسیونهای فیزیولوژیکی ارگانها و ارتباطات آنها را توضیح می دهد .
2 – ارتباطات پاتولوژیک ارگانهای مربوطه را توضیح می دهد .
3 – یک راهنما برای تشخیص بالینی و درمان است .

فونکسیون فیزیولوژیک ارگانها :

• کبد متعلق به چوب است و فونکسیون آن تامین رشد و برقراری جریان ساده انرژی است .
• قلب متعلق به آتش است و فونکسیون آن تامین گرما و انتشار به طرف بالاست .
• طحال متعلق به خاک است و فونکسیون آن تامین منبع رشد و تکامل است .
• ریه ها متعلق به فلز است و فونکسیون آن پاک کردن بدن و نزول انرژی است و خاصیت قبض دارد .
• کلیه ها متعلق به آب است و فونکسیون آن تغذیه و حفظ جریان انرژی به طرف پایین است – جریان آب را تنظیم می کند و جوهر زندگی را ذخیره می کند و کبد را تغذیه می کند .
• کبد خون را ذخیره و قلب را تامین می کند .
• قلب حرارت تولید می کند و طحال را برای تولید انرژی گرم می کند ، همچون خورشید که زمین را برای حاصل دهی گرم می کند .
• طحال جوهر غذا را تغییر می دهد و برای تغذیه ریه ها تبدیل می کند
• ریه ها باعث تقویت تامین آب به کلیه ها می شود با حرکت نزولی .
اگر Yang کبد افزایش پیدا کند توسط Qi نزولی ریه کنترل می شود .
اگر احتقان در طحال بوجود بیاید توسط جریان ملا یم Qi کبد کنترل می شود .
اگر ورم ناشی از کمبود Yang کلیه داشته باشیم با فونکسیون نرمال انتقال و تغییر شکل طحال بهتر می شود .
اگر شعله ور شدن آتش قلب را داشته باشیم با فونکسیون رطوبت زایی کلیه محدود می شود .
و اگر تشدید نزولی Qi ریه را داشته باشیم توسط گرمای قلب مهار می شود .

درمان

در طب چینی با درک صحیح چرخه 5 عنصراسان می شود اگر بیماری ناشی از کمبود باشد براساس چرخه Sheng عنصر ما قبل که مادر عنصر ما بعد می باشد تقویت می شود مثلاً اگر ضعفی در کبد داشته باشیم ، کلیه را تقویت می کنیم چون کلیه مثل مادر کبد را تغذیه می کند و کبد نیز قلب را ، قلب طحال را تا چرخه کامل شود .
اگر بیماری ناشی از سند رم های پرکاری باشد عنصر ما بعد را که مثل فرزند می باشد تسکین می دهیم مثلاً اگر کبد پرکار باشد و انرژی حبس شده باشد و سده در آن ایجاد شود بهتر است که کا نال قلب را تسکین دهیم البته درصورتی که کانا ل قلب انرژی کافی داشته باشد

تئوری ارگا نها در TCM

ارگانها در TCM درک متفاوتی از ارگانها در طب غرب دارد همچنان که اعضا را در طب سنتی ایران TIM نیز درک متفاوتی ازاعضاء مورد نظر در طب غرب دارد . مفهوم ارگان در طب چین نه فقط به ساختار آناتومیکی آن بلکه به فعالیت های فیزیولوژیک و تغییرات پاتولوژیک درک می شود و در فونکسیونهای فیزیولوژیک ، وظایف بیشتری برای هر ارگان تعریف می شود و مثلاً کبد علاوه بر شرکت در فرایند گوارش غذا و تامین انرژی برای کل بدن وظیفه رشد و نمود نرم و تر نگه داشتن تاندونها را نیز به عهده دارد – بینایی چشمها را نیز تامین می کند و خشم عصبانیت را نیز منجر می شود .

ارگا نهای بدن شامل

1 – شش ارگان Zang یا تو پر : قلب – ریه – طحال – کبد – کلیه - بریکارد
2 – شش ارگان Fu یا تو خالی : کیسه صفرا – معده – روده کوچک ـ مثانه – روده بزرگ – سانجیائو
3 – ارگانهای غیر عادی یا استثنائی Fu : مغز Brain – مغز استخوان – استخوان – عروق –(کیسه صفراهمچنین ارگان فرعی Fu نیز است )– رحم .

وظایف اصلی ارگانهای Zang :

تولید و ذخیره ماده اساسی خون – Qi – جریان خون – جوهر حیات .
وظایف اصلی ارگانهای fu ، عبارتند از دریافت و نگهداری و هضم غذا و انتقال آن و دفع مواد زاید آن .
وظایف اعضای غیر عادی شامل ذخیره جوهر می باشد Store Essence

Etiology سبب شناسی

بیماریها در TCM نتیجه درگیری مابین Qi آنتی پاتوژن و فاکتورهای پاتوژن می باشد . Qi آنتی پاتوژن را Sheng Qi گویند و اشاره دارد به فعالیت فونکسیون بدن که در مقا بل بیما ریها مقاومت می کند و فاکتورهای پا توژن در TCM ، Xie Qi نام دارد و فاکتورهای مختلف بیماری زا Xie Qi را گویند .

فاکتورهای پاتوژن :

الف . شش فاکتور خارجی مربوط به آب و هوا Climatic که شامل موارد زیر است :

1 – Wind : باد به راحتی در خلال خواب یا بعد از تعریق حمله می کند و یک پاتوژن yang است با مشخصات به طرف بالا و خارج یعنی قسمتهای بالای بدن و خارج بدن را آزرده می کند یک فاکتور خارجی اولیه است که منجر به بیماری می شود . از مشخصات بیماری ناشی از باد ، تغییرات سریع و حرکت ثابت آن و علایم مهاجر و ناگهانی مثل علایم سرماخوردگی که سریع بروز می کند .

2 – سرما : یک پاتوژن yin می باشد که yang Qi بدن را مصرف می کند فونکسیون گرمای بدن مختل می شود و علایم سرما بروز می کند با علایم انقباض و احتباس همراه است و منجر به درد و کاهش حرکات اندامها می شود .مثل بعضی از بیماران که از سرما شاکی هستند حتی در فصل گرما.

3 – گرمای تابستان : پاتوژن yang است . با تشدید گرما و به طرف بالاسیر می کند – مایعات بدن و Qi بدن مصرف می شود . مثل سردرد ناشی از افتاب زدگی

4 – رطوبت : از پاتوژن های yin می باشد باعث احساس سنگینی و تیرگی می شود با Stagnation ( سده ) مشخص می شود باعث انسداد Qi و تخریب yang بدن می شود .

5 – خشکی : مایعات بدن را مصرف می کند یک پاتوژن yang است بیشتر به فونکسیون ریه آسیب می زند .

6 – آتش و گرما : پاتوژن yang است و اغلب مایعات بدن را از بین می برد و باد را به طرف بالا به حرکت در می آورد و باعث اختلالات خون می شود .

ب – آسیبهای داخلی توسط فاکتورهای هیجانی

لذت Joy – عصبانیت Anger – ملانکولی Melancholy – نگرانی Worry – غصه Grief – ترس و وحشت Fear

اگر فاکتورهای هیجانی بی نهایت تند و ناگهانی و شدید و مداوم و خارج از حد نرمال باشد ممکن است منجر به اختلال فونکسیون ارگانهای Zang-Fu شود .

علائم عمومی فاکتورهای هیجا نی :

• منشاء فاکتورهای هیجانی در درون بدن است .
• مستقیماً ارگان مخصوص و مربوطه داخلی را آسیب می زند .
• فاکتورهای هیجانی بطور واضح اثرات ارگانها را زایل و باطل می کنند و فونکسیون آنها را ضا یع کرده و منجر به بیماری می شود .
عصبانیت کبد را آسیب می زند – لذت بیشتر قلب را صدمه می زند و غصه و ملانکولی ریه ها را تخریب می کند و نگرانی به طحال صدمه می زند و درنهایت ترس و وحشت و ترس ناگهانی به کلیه ها صدمه می زند .
عصبانیت باعث بالا آمدن Qi و لذت باعث کند شدن حرکت Qi و غصه باعث مصرف Qi و ترس و وحشت باعث کاهش Qi و ترس ناگهانی باعث بر هم زدن Qi و نگرانی باعث توقف Qi می شود.

ج ) رژیم غذایی نامناسب :

مصرف غذاهای نامناسب منجر به ضعف فونکسیون ارگانهای Zang-Fu می شود و مقاومت بدن را می کاهد و در نهایت منجر به بیمار می شود .
چربی بسیار زیاد یا غذای بسیار شیرین منجر به تولید گرمای درونی می شود و منجر به بروز دمل و جوش می گردد .
غذای فاسد شده یا آلوده منجر به تخریب فونکسیون طحال و معده می شود . سلیقه شخصی افراد در انتخاب و مصرف غذا اغلب باعث عدم تعادل yin و yang بدن می شود .
خام خواری زیاد یا مصرف غذاهای سرد به طحال و معده آسیب می رساند . اگر مصرف غذاهای تند و ادویه دار افراطی و زیاد باشد یا مصرف الکل منجر به تولید بلغم درونی می شود و مجر به توقف انرژی Qi و خون می شود .

د ) افراط در حرکات یا فقدان حرکات

فعالیت نامناسب بدنی اعم از افراط و تفریط در حرکات بدن و ورزش منجر به عدم تعادل Yang و yin می شود و به بیماری منجر می شود .
مثل :
• تشدید حرکات فیزیکی
• تشدید فشارهای فکری و ذهنی
• استرس و فشارهای زیاد انرژی حیاتی بدن را مصرف می کند و فشارهای طولانی مدت باعث ضعف انرژی های آنتی یا توژنیک می شود .
• تشدید فعالیتهای جنسی به Qi کلیه آسیب می رساند .
• یک زندگی ناراحت کننده یا عدم فعالیتهای فیزیکی ممکن است گردش حون را مختل کند .

ه ) احتباس مایع و بلغم و توقف خون

• احتباس مایع و بلغم ممکن است در هر قسمت از بدن رخ بدهد . بلغم طیف وسیعی از بیماریها را پوشش می دهد و در هر جا که تجمع پیدا کند همان ناحیه را بیمار می کند .
از علایم تجمع مایع و بلغم می توان افزایش خلط دهان و خروج ما یع چسبنده ، خشونت صدای گلو ، احساس پری در هبی گاستریک و نواحی شکم تهوع و استفراغ سرگیجه و دوران سر ، طپش قلب و بار چسبنده زبان از دیگر علایم آن است .
• توقف خون blood stagnation
توقف خون بهعلت کند شدن گردش خون و اختلال گردش خون ناشی از سرد شدن خون و یا توقف گردش Qi یا آسیب های ترومایی است و علایم عمومی آن :
درد تیر کشنده و شمشیری که با فشار بدتر می شود .
خونریزی به رنگ تیره ارغوانی و با لخته
زبان تیره و ارغوانی
وجود لکه های ارغوانی در سطح بدن
وجود توده های ارغوانی رنگ

متدهای تشخیص در طب سوزنی چیست ؟

بطور کلی تشخیص در TCM بر اساس متدهای تشخیصی و تشخیص افتراقی سندرم ها متمرکز است .

الف – متدهای تشخیص در طب چینی

1 – پرسیدن Asking
2 – دیدن Looking
3 – شنیدن و بوئیدن Hearing & Smelling
4 – لمس کردن Feeling

پرسیدن شامل موارد زیر است :

سوالات عمومی از جمله تارخچه بیماری شخصی و خانوادگی
پروسه و روند بیماری
برسیدن نشانه ها و علایمی از تب و لرز – دست و بدن – ادارا و مدفوع – اشتها و مزه – قفسه سینه و شکم – چشم و گوش – تشنگی و نوشیدنی ها – خواب .

متد دیدن شامل موارد زیر است :
• سر زنده بودن Vitality
• چهره و ظاهر
• ساختمان بدن body build
• حرکت و طرز ایستادن و حالت بدن
• زبان و پوشش آن
• سر و مو
• چشم – گوش – بینی – دهان – دندانها و لثه ها و لب و گلو و پوست
• وریدهای انتهایی انگشت اشاره – Copilary filling
• دستگاه ژنیتال و آنوس
• ترشحات بدن مثل خلط – استفراغ – ادرار و مدفوع .

متدهای شنیدن و بویدن
• توجه وشنیدن صدای بیمار – صحبت کردن بیمار – تنفس – سرفه – استفراغ – آه کشیدن – سکسکه و آروغ زدن .
• بوی نا مطبوع دهان – ادرار – مدفوع – خلط – ترشحات بینی – خون – قاعدگی – ترشحات واژینال وبوی اتاق بیمار .

متدهای حسی Feeling methods
لمس نبض
• لمس محل نبض
• متد گرفتن نبض و دق کردن
• چه نوع نبضی نرمال است
• چه نوع نبضی نرمال نیست

لمس پوست
. لمس دستها و پاها
. لمس شکم و سینه
. لمس نقاط طب سوزنی

ب ) متدهای تشخیص افتراقی سندرم ها

بر اساس هشت اصل According to Eight Principles
• مثبت و منفی (yin – yang)
• اکسترنال و اینترنال ( Biaa – Li )
• گرما و سرما
• کم کاری و پر کاری

براساس اتیولوژی
6 فاکتورهای خارجی
• باد
• سرما
• گرمای تابستان
• رطوبت
• خشکی
• آتش

5 فاکتور هیجانی
• عصبانیت
• لذت افراطی
• اضطراب
• ملانکولی
• وحشت terror

سایر علل
• رژیم غذایی نامناسب
• استرس و فشارهای زیاد و فقدان فعالیت فیزیکی
• افراط در فعالیت جنسی

بر اساس ماده بدن
• Qi یا انرژی حیاتی
• خون
• مایعات بدن

بر اساس ارگانها
• کبد و کیسه صفرا
• قلب و روده کوچک
• طحال و معده
• ریه و روده بزرگ
• کلیه و مثانه

بر اساس مریدن ها
• 12 مریدن عادی بدن
• 8 مریدن غیر عادی بدن

بر اساس تئوری های دیگر
• شش مرحله Six stages
• چهار مرحله
• سه آتشخان Triple burner

شناخت ارگانهای زانگ Zang

1 – ریه

محل قرارگیری آن در قفسه سینه است و با حلق در ارتباط است . مریدین جفت آن روده بزرگ است از وظایف آن تسلط بر Qi و آغاز گردش انرژی حیاتی Qi ، کنترل تنفس ، و کنترل پوست و مو و حفظ سلامتی پوست و مو می باشد در صورت اختلال در کانال انرژی ریه بیماریهای پوستی ، بیماریهای آلرژیک وریه و بیماریهای موبروز می کند . Qi پاک از طریق آن جذب و Qi زاید از طریق آن دفع می شود .
ریه باعث توزیع Qi دفاعی و مایعات بدن می شود تا رطوبت و گرمی عضلات ، پوست و مو حفظ شود .
اگر Qi ریه نتواند از بدن محافظت کند تعریق خودبخود و استعداد به سرماخوردگی بیشتر می شود .
Qi ریه همیشه نزولی و به طرف پایین بدن جاری می شود ، برگشت Qi ریه به طرف بالا باعث بروز سرفه ، تنگی نفس می شود ، نقش ریه در تقویت و حفظ متابولیسم آب بستگی به عملکرد نزولی Qi دارد و اختلال در انجام این وظیفه باعث بروز سوزش ادرار ، الیگوری و ادم می شود .
اختلال Qi ریه باعث اختلال بویایی و آبریزش بینی و گرفتگی آن می شود .
2 – قلب

قلب در قفسه سینه قرار دارد و مریدین جفت آن روده کوچک است از وظایف اصلی آن کنترل خون و عروق می باشد ، و جایگاه روح است . زبان پنجره آن و صورت تجلیگاه آن است . Qi قلب بصورت طبیعی در رگها جاری است و مایحتاج بدن را تامین می کند چون پوست صورت نازک و عروق ریزی دارد لذا کیفیت Qi قلب را می توان از صورت تشخیص داد – Qi قلب عامل روان شدن گفتار و برتری تفکر است . چون فعالیتهای ذهنی نیازمند خون کافی است لذا بهتر بودن Qi قلب نشانگر بهتر بودن حافظه می باشد و بر عکس فراموشی و عدم تفکر عمیق نشانگر بی کفایتی Qi قلب است .
قرمزی نوک زبان نشانگر عدم تعادل Qi قلب است – تیرگی زبان یا ارغوانی شدن آن نشانگر سده و گرفتگی می باشد .

3 – طحال

یک ارگان yin و توپر است و ارگان جفت آن معده می باشد لذا با مرید ین معده ارتباط دارد . کار اصلی آن ارسال غذای تصفیه شده وگوارش است – از دهان متجلی و در لبها ظاهر می شود لذا رنگ پریدگی دور لب نشانگر بی کفایتی Qi طحال است . بی کفایتی آن باعث بروز علایم بی اشتهایی – اتساع شکم – شلی مدفوع – سستی و خواب آلودگی در طول روز – کسالت و خستگی و لاغری می شود .
نقش طحال در انتقال آب و تقسیم آب بدن و متابولیسم آب بسیار مهم است اشکال در کار آن باعث احتباس مایعات می شود و به صورت ، احتقان و چاقی نمایان می شود .
اگر Qi طحال طبیعی باشد لب ها قرمز – مرطوب و براق است و در کمبود آن لبها رنگ پریده و سفید یا زرد است . از طرفی در کمبود آن تورم زبان و افتادن رد دندان در زبان را خواهیم داشت . Dental print

4 – کبد

ارگان yin می باشد که با ارگان yang کیسه صفرا جفت است و با مریدین آن ارتباط دارد . از وظایف اصلی آن برقراری جریان انرژی Qi و ذخیره خون می باشد . کبد حرکت Qi را تنظیم می کند و از این طریق حرکت Qi در ویسرا ، مریدین و ارگانهای بدن تنظیم می شود . اگر فونکسیون کبد نرمال باشد تمام فعالیتهای Qi نرمال خواهد بود .
Qi کبد در چشم متجلی می شود و در ناخن ها ظاهر می شود . کبد مسئول جریان Qi و هماهنگی فعالیت تمام ارگانهای زانگ – فو می باشد . رکود Qi در کبد باعث بروز دپرسیون و اختلالات خلقی می شود و فعالیت مفرط Qi باعث بروز بی خوابی – سر گیجه و اختلالات خواب و تند خویی می شود – کبد به طور وسیعی با عمل گوارش و هضم ارتباط دارد و با سه ارگان معده – طحال و کیسه صفرا شدیداً ارتباط و هماهنگی دارد و جالب این است که در TCM ممکن است کبد باعث بیماری قلب یا بیماری معده و طحال شود ، حتی در مواردی باعث بروز بیماری ریوی می شود لذا برای درمان آنها باید کبد تحت درمان قرار گیرد . ( بیماریهای مشارکتی در طب سنتی ایران TIM ) . تخمک گذاری ، قاعدگی در زنان و ترشح منی در مردان کاملا به فونکسیون کبد وابستگی دارد . کبد محل ذخیره روح می باشد ( این روح نوعی از روح است که قلب آن را ذخیره می کند . که احتمالا همان روح طبیعی است و به چینی hun گفته می شود (
کبد ، تغذیه کننده تاندولهای بدن است در صورت عدم تغذیه کافی منجر به خشکی تاندولها و صدا دادن مفصل ها خواهیم شد که مقدمه آرتروز می باشد .
شکننده بودن ناخن ها نشانگر اختلال در Qi کبد می باشد وتاری دید نشا نگر اختلال در Qi کبد می باشد .

5 – کلیه

یک ارگان yin می باشد با ارگان مثانه که yang است جفت است . از وظایف آن تغذیه استخوانها – دریافت انرژی Qi وتولید خون می باشد . کنترل رشد و کیفیت موهای سر به آن مربوط است و ذخیره اکسیر حیاتی و تولید مثل و تکامل انسان از وظایف آن است .
اکسیر همان انرژی و Qi کلیه است که دو منشاء دارد یک از منشاء وراثت و دوم از منشاء انرژی حاصل از غذاهای خورده شده .
Qi کلیه ها باعث بلوغ در دختران و پسران می شود .
اگر Qi کلیه افت کند باعث تحلیل قدرت جنسی و تولید مثل می شود .
ترس به کلیه ربط دارد .
ماده اساسی یین و یانگ کلیوی از Qi اساسی کلیه ها تامین می شود . یین کلیه زیر بنای مایع منی موجود در تمام بدن است – yang کلیه زیر بنای yang تمام بدن است که به گرم کردن و تقویت بدن می پردازد .
کمبود yin کلیه و افزایش yang کلیه باعث بروز علایمی مثل احساس حرارت در قفسه سینه و کف دست و پا – تب بعد از ظهر – تعریق شبانه – انزال زودرس در مردان و خواب های جنسی در زنان می شود .
کمبود yang کلیه منجر به علایمی مثل افسردگی – سردی اندامها و درد کمر و زانو ها و عدم تحمل سرما – نا توانی جنسی در مردان و زنان می شود .
از وظایف دیگر کلیه تسلط بر متابولیسم آب است و از وظایف دیگر آن یاری دادن ریه در گرفتن Qi و نزول Qi می باشد لذا در صورت عدم کفایت کلیه ها در مساعدت به ریه ها ممکن است کوتاهی تنفس – تنگی نفس – به هنگام فعالیت داشته باشیم .
کمبود Qi کلیه باعث ریزش موی سر و سفید شدن آن و وزوز گوش و یا کری می شود . عملکرد تناسلی و دفع مدفوع نیز به Qi کلیه وابسته است . لذا در کمبود Qi تکرر ادرار ، شب ادراری ، کاهش تولید ادرارو ناتوانی جنسی ، انزال زودرس ناباروری ممکن است داشته باشیم .

شناخت ارگانهای FU

شش ویسرای یانگ شامل :
کیسه صفرا ، روده کوچک ، معده ، روده بزرگ ، مثانه و سانجیائو می باشد . فونکسیون فیزیولوژیک عمومی آنها گوارش و انتقال باقی مانده غذا است . غذا وقتی وارد بدن شد بایستی از هفت معبر مهم عبور کند تا بتواند هضم و جذب شود که اینها شامل : لبها ، دندانها ، اپی گلوت ، کاردیا ، پیلور ، دریچه ایلئوسکال و مخرج می باشد . هرکدام از این معبرها دچار اختلال باشد دریافت ، هضم ، جذب و دفع غذا دچار مشکل خواهد شد . لذا اگر نقش فیزیولوژیک این شش ازگان یانگ نرمال باشد انرژیQi نزولی نرمال خواهد بود . بحث تک تک این ارگانها از حوصله این مقاله خارج است . افراد علاقمند می توانند با مراجعه به مقاله اطلاعات اضافی را دریافت کنند .

مریدین ها یا نصف النهارها

بر اساس فلسفه طب چینی در سر تاسر بدن خطوط مشخصی وجود دارد که به واسطه ارتباط با همدیگر شبکه پیچیده ای را تشکیل می دهد که انرژی حیاتی Qi در سراسر این سیستم که کانال نیز نامیده می شود جریان دارد نقاط به خصوصی در روی این مریدین ها وجود دارد که به آنها نقاط طب سوزنی می گویند . برای هر ارگان یانگ و یین یک جفت کانال در بدن وجود دارد که یکی در سمت راست و دیگری در سمت چپ بدن می باشد ، لذا شش جفت کانال یانگ و شش جفت کانال یین در بدن وجود دارد که جمعا دوازده کانال می شود . هر کانال از یک نقطه به خصوصی شروع و به یک نقطه به خصوصی ختم می شود . کانالها طوری به همدیگر متصل می شوند که ابتدای یک کانال با انتهای کانال دیگر منطبق است و انرژی حیاتی در این مریدین ها که همچون رودخانه می باشند جریان می یابند . یک جفت کانال انفرادی به نام های Ren mai و Du mai وجود دارد که اولی از جلوی بدن و دومی از پشت بدن و از محازات خارهای ستون فقرات عبور می کند . این چهارده کانال 361 نقطه کلاسیک طب سوزنی را دارا می باشند . که هر کدام از نقاط نقش به خصوصی را در بدن ایفا می کنند .
بعضی از مهم ترین نقاط مریدین هاشامل موارد زیر است :

1 ) shu points
2 ) Mu points
3 ) he points
4 ) Xi – cleft points
5 ) Tonify points
6 ) Sedate points
7 ) ying points
8 ) Yuan points
9 ) Jing well points
10 ) Luo points
11 ) Influential points
12 ) Confluent points

بیماریهایی که بر اساس WHO با طب سوزنی قابل درمان است .

هر چند که طرفداران طب سوزنی ادعا دارند که این طب قادر است اکثر بیماریها را درمان کند ودر چین که خاستگاه طب سوزنی است این ادعا کم و بیش به اثبات رسیده است ولی WHO بیماریهای را که اثر طب سوزنی در ان به تحقیق به اثبات رسیده است اعلام کرده و از هر چند سال در ان تجدید نظر میکند. در بعضی از کشورها بخوصوص شمال آمریکا شرکت های بیمه کشمکش با مشتریان خود دارند که آیا هزینه طب سوزنی را تحت پوشش قرار دهند یا نه ؟ لذا بعضی از آنها بر اساس تائید سازمان WHO به مشتریان خود سرویس می دهند – WHO بر اساس بیماریها – علایم و سبب بیماریها را تقسیم بندی کرده است که اثر طب سوزنی در آنها به اثبات رسیده است و این لیست روزبه روز در حال گسترش است . لیست این بیماریها که اورده شده ایت مربوط به سال 1996 است و به الطبع تا حال چندین بیماری به لیست فوق اضافه شده است .

1. کمر درد
2. درد گردن
3. سیاتیک
4. درد ارنج (Tennis elbow )
5. آرتریت شانه
6. Sprain
7. Facial pain
8. سردرد
9. درد دندان
10. دیسفونکسیون مفصل تمپروما ند یبل
11. ارتریت روماتوئید
12. دردهای بعد جراحی
13. تحریک زایمان Induction of labaur
14. اصلاح نمایش بریچ جنین
15. ویار حاملگی Morning sickness
16. تهوع و استفراغ
17. CVA
18. فشار خون
19. هیپوتانسیون
20. رنال کولیک
21. لوکوپنی
22. درمان عوارض جانبی رادیو تراپی یا شیمی درمانی
23. رینیت آلرژیک
24. تب یونجه Hay fever
25. کولیک صفراوی
26. دپرسیون
27. دیسانتری حاد با سیلی
28. دیس منوره
29. درد معده حاد
30. زخم معده
31. گاستریت حاد و مزمن
32. درد زانو
33. آکنه و لگاریس
34. ترک اعتیاد الکل
35. فلج بل
36. آسم برونشیال
37. درد کانسرها
38. نوروز قلبی
39. کله سیستیت حاد مزمن
40. سندرم استرس مسابقات و امتحانات
41. آسیبهای کرانیوسربرال
42. دیابت
43. گوش درد
44. تب هموراژیک اپی دمیک
45. خون دماغ
46. درد چشم و کونژانکتویت
47. نازایی
48. اسپاسم فاسیال
49. سندرم اورترال
50. فاسئیت و فیبرومیالژیا
51. اختلالات کاستروکینتیک
52. آرتریت نقرسی
53. هپاتیت B
54. زونا
55. هیپر لیپیدمی
56. Hypo – ovarianism
57. بی خوابی
58. درد زایمان
59. کمبود شیر
60. دیسفونکسیون جنسی مردان
61. سندرم منیر
62. نورالژی
63. نورودرمانیت
64. چاقی
65. ترک اعتیاد
66. استئو آرتریت
67. درد ناشی از آندوسکپی
68. سندرم تخمدان پلی کیستیک
69. Post extubation in children
70. بی هوشی بعد ازعمل
71. سندرم پیش از قاعدگی
72. پروستاتیت
73. خارش
74. سندرم دردهای رادیکولر
75. سندرم رینود
76. عفونت راجعه دستگاه ادراری تحتانی
77. Reflex cympathetic dystrophy
78. احتباس ادراری
79. Schizophrenia
80. Sialism رادیویی
81. سندرم شو گرن
82. تونسیلیت
83. درد حاد کمر
84. سفتی گردن
85. سندرم Tietze
86. ترک سیگار
87. کولیت اولسروز
88. سنگهای ادراری
89. دمانس عروقی
90. سیاه سرفه
91. کلوآسما
92. Choroidopathy
93. کور رنگی color blindness
94. کری
95. هیپوفرنی Hypophrenia
96. سندرم روده تحریک پذیر
97. مثانه نوروژنیک در آسیب های نخاعی
98. بیماری قلبی ریوی
99. Small airway obstruction
100. Coma
101. CODP بیماری های انسدادی مزمن ریه
102. صرع کودکان
103. CHD بیماریهای کرونری قلب
104. اسهال در کودکان
105. انسفالیت ویرال
106. پارا لیزی
107. pain in thromboamgitis obliterams
108. cholecystitis
109. Tourettes syndrome
110. Infectious diseases
111. pulmonary heart diseases
112. Pain reduction
113. muscle relaxation
114. wound healing